آرتروز زانو یک بیماری شایع است که بر اثر تخریب غضروف درون مفصل زانو اتفاق می افتد، با افزایش سن ممکن است افراد در معرض چنین آسیبی قرار بگیرند که البته در بروز آن مشکلات ژنتیکی و فعالیت بیش از حد زانو هم نقش دارد.

آرتروز زانو با هر شدت و هر نوع محدودیتی که اتفاق بیفتد در اکثر موارد با روش های مختلف قابل درمان است.

به طور کلی اگر افراد توجهی به سلامت مفاصل خود نداشته باشند یا در معرض آسیب ها و مشکلات مختلف و حتی چاقی قرار بگیرند احتمال اینکه دچار آرتروز زانو شوند بسیار زیاد است.

علت آرتروز زانو چیست؟

از آنجایی که آرتروز زانو یک عارضه نسبتاً شایع محسوب می‌شود باید تمامی علل موثر بر بروز آن را بشناسید تا اگر در معرض خطر احتمالی قرار دارید هر چه سریع تر مانع از ایجاد چنین تغییر مخربی در بدن شوید.

عوامل ژنتیکی و ارثی

یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین عوامل بر بروز آرتروز زانو ژنتیک است، سابقه خانوادگی افراد و وجود برخی از ژن ها در فرد باعث می‌شود تا بیش از دیگران به مشکلات مفصلی مبتلا شوند، به طور کلی آرتروز می تواند زمینه و ریشه خانوادگی داشته باشد.

عوامل محیطی و سبک زندگی

یکی دیگر از علل موثر بروز آرتروز زانو عوامل محیطی و سبک زندگی افراد است، اگر به واسطه فعالیت هایی که روزانه انجام می دهید فشار غیرطبیعی به زانوها وارد کنید خطر بروز آرتروز را افزایش خواهید داد.

ضمناً در مورد عوامل محیطی باید به آلودگی هوا اشاره کرد که به صورت غیر مستقیم اما بسیار موثر خطر بروز آرتروز را افزایش می دهد.

ناگفته نماند که سبک زندگی نامناسب افراد و روند افزایشی وزن می تواند شرایط را برای تخریب سریع تر غضروف ها فراهم سازد.

افراد بر اثر فعالیت های نامناسب و ورزش های سنگین در معرض آرتروز زانو قرار خواهند گرفت.

افزایش سن

یکی از عواملی که باعث تغییر در سلامت و کارکرد مفاصل می‌شود، افزایش سن است، شروع روند پیری باعث فرسایش طبیعی غضروف ها می‌شود که در نهایت می تواند خطر ابتلا به آرتروز زانو را بیشتر کند.

چاقی

در مورد تاثیر چاقی و اضافه وزن بر بروز آرتروز زانو بی اهمیت نباشید، گاهی اوقات همین وزن اضافه هر چند کم و محدود فشاری مضاعف مفاصل وارد می کند که در نهایت با تخریب آنها باعث ایجاد آرتروز و محدودیت های ناشی از این بیماری خواهد شد.

آسیب یا ضربه به زانو

از علل موثر بر بروز آرتروز زانو باید به آسیب ها و ضربات غیر عادی اشاره کرد که به زانو وارد میشود.

در حوادث، تصادفات یا حتی آسیب های ورزشی احتمال پارگی رباط یا شکستگی زانو وجود دارد، این تغییرات حتی اگر بهبود پیدا کنند می توانند خطر ابتلا به آرتروز را افزایش دهند.

به طور کلی اگر آسیبی جدی به زیرساخت های زانو وارد شود در نهایت منجر به آرتروز خواهد شد.

علائم آرتروز در زانو چیست؟

آرتروز زانو هم مانند سایر مشکلات جسمانی علائم خاص خود را دارد و معمولاً هر چقدر که تخریب بر اثر آرتروز بیشتر باشد افراد علائم را با شدت بالاتری تجربه می کنند.

از مهمترین علائم آرتروز زانو می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• درد زانو هنگام نشستن، ایستادن یا بالا و پایین رفتن از پله ها.
• حس خشکی در زانو به ویژه بعد از نشستن های طولانی مدت یا صبح بعد از بیدار شدن.
• ورم و تجمع مایعات اطراف مفصل زانو.
• شنیدن صدای تق تق یا صدای جیرجیر به دلیل فرسایش غضروف و سایش استخوان ها.
• تغییر ظاهری زانوها و ایجاد فرم غیر طبیعی در مفصل زانو.
• خستگی عمومی بسیار زیاد بعد از انجام کمترین میزان فعالیت فیزیکی.
• حس ضعف و بی ثباتی شدید در زانو همراه با عدم تعادل و ناتوانایی در ایستادن.
• محدود شدن دامنه حرکتی زانو و عدم توانایی برای انجام فعالیت های روزمره.

چه عواملی خطر ابتلا به آرتروز زانو را افزایش می دهد؟

عواملی که خطر ابتلا به ارتروز زانو را افزایش می دهد عبارت است از:

• افزایش سن: بالا رفتن سن احتمال تخریب و آسیب در مفاصل و غضروف زانو را افزایش می دهد، این عارضه معمولاً بعد از ۵۰ سال شایع تر است.
• جنسیت: تغییراتی که در بدن بانوان بعد از یائسگی اتفاق می افتد خطر بروز آرتروز را چندین برابر می کند به همین دلیل بانوان بیش از آقایان به آرتروز زانو مبتلا میشوند.
• افزایش وزن: چاقی و اضافه وزن، فشاری غیر طبیعی و کنترل نشده را به غضروف های زانو وارد کرده و احتمال تخریب و آرتروز را چندین برابر می کند.
• فعالیت های تکراری: انجام تمرینات ورزشی شدید و تکراری یا انجام مشاغل پرتکرار باعث تخریب سریع تر زانوها شده و ریسک بروز آرتروز را افزایش می دهد.
• آسیب های قدیمی: شکستگی هایی که در گذشته اتفاق می افتد یا پارگی رباط خطر ابتلا به آرتروز را در سنین بالا افزایش خواهد داد.
• سندروم های متابولیکی: با وجود بیماری های التهابی و مشکلات دیگر مثل فشار خون بالا و دیابت احتمال ابتلا به آرتروز در افراد افزایش خواهد یافت.
• عدم تحرک: داشتن زندگی بی‌تحرک و عدم انجام فعالیت های ورزشی منجر به ضعف عضلات شده و احتمال آرتروز زانو را در آینده بیشتر می کند.
• تغذیه نامناسب: داشتن رژیم غذایی حاوی چربی اشباع و قند بالا خطر التهاب را در بدن افزایش داده و سبب بروز آرتروز زانو می‌شود.

تشخیص آرتروز زانو چگونه است؟

آرتروز زانو از آن دسته مشکلات جسمانی است که افراد خیلی زود با محدودیت ها و علائم آن مواجه میشوند.

برای اینکه پزشکان بتوانند تشخیص دقیق‌تری داشته باشند و حتی شدت و پیشرفت بیماری را ارزیابی کنند از سایر روش های تشخیصی استفاده می کنند.

معاینه فیزیکی

اولین اقدام برای تشخیص آرتروز زانو انجام معاینه فیزیکی است، در این اقدام تخصصی پزشک تاریخچه پزشکی بیماران را بررسی کرده و علائم پیش آمده و مدت زمان آن را بررسی می کنند.

در معاینه فیزیکی میزان حساسیت افراد به درد ارزیابی شده و نقاط دردناک شناسایی میشوند.

دکتر مهرشاد نمازی با ارزیابی دامنه حرکتی مفصل زانو محدودیت ها را بررسی نموده و وجود تورم و التهاب را در ناحیه زانو ارزیابی می کنند.

در معاینه فیزیکی پزشک توجه ویژه ای به صدای مفصل دارد که معمولا هنگام حرکت کردن اتفاق می افتد.

آزمایش‌های تصویر برداری

روش دیگر برای تشخیص آرتروز زانو آزمایش های تصویربرداری است.

متخصصان برای اینکه بتوانند هر نوع تغییرات در غضروف و استخوان ها را ارزیابی کنند از اشعه ایکس استفاده می کنند تا بتوانند اطلاعات لازم را در مورد وضعیت مفصل زانو دریافت نمایند.

برای اینکه پزشک بتواند جزئیات بیشتری در مورد بافت های نرم جمع آوری کند و ساختارهای داخلی زانو را ارزیابی کند روش ام آر آی توصیه میشود.

زمانی که پزشک با تشخیص ورم به دنبال مایعات اضافه در ناحیه زانو می باشد برای ارزیابی این مسئله از سونوگرافی استفاده خواهند کرد.

آزمایش های تکمیلی

به عنوان روش کلیدی و کاربردی برای تشخیص نهایی آرتروز زانو، متخصصان آزمایش های تکمیلی را انجام می‌دهند که با ارزیابی فاکتورهای خاصی در خون اختلالات استخوانی یا آرتریت را به دقت بررسی کنند.

در این آزمایشات پزشک به دنبال نشانه های التهاب بوده و در جستجوی آنتی بادی های ضد سیتوپلاسمی و فاکتور روماتوئید خواهند بود.

درمان آرتروز زانو به چه صورت است؟

بر اساس نتایج به دست آمده از سایر روش های تشخیصی برای ارزیابی آرتروز زانو پزشکان با توجه به شدت آسیب و وضعیت بیماران از روش های متفاوتی برای درمان استفاده می کنند.

درمان‌های غیرجراحی آرتروز زانو

اولین و مهمترین اقدام برای درمان آرتروز روش های غیر جراحی است، پزشکان با تجویز انواع مسکن برای کاهش درد و التهاب می توانند بهبود نسبی بعد از آرتروز زانو را ایجاد کنند.

برای درمان و جلوگیری از آسیب های بیشتر بیماران تحت فیزیوتراپی قرار می گیرند و در صورت لزوم با تزریق کورتیکوستروئیدها و تزریق هیالورونیک اسید علاوه بر کاهش درد و التهاب به روان شدن مفاصل کمک می کنند.

اصلاح سبک زندگی

• پرهیز از نشستن طولانی در حالت دو زانو یا چهارزانو
• کاهش استفاده زیاد از پله
• اجتناب از پریدن و دویدن روی سطح سخت
• انجام ورزش‌های کم‌فشار مانند شنا و دوچرخه ثابتز

کاهش وزن

اضافه‌وزن فشار زیادی به مفصل زانو وارد می‌کند. حتی کاهش چند کیلوگرم وزن می‌تواند درد را کمتر کند و راه رفتن را آسان‌تر کند.

زانوبند و وسایل کمکی

استفاده از زانوبندهای طبی، کفش مناسب و عصا در موارد شدید فشار را از قسمت آسیب دیده مفصل کم می کند.

داروهای خوراکی و موضعی

• ژل‌های ضدالتهاب موضعی
• مسکن‌ها
• داروهای ضدالتهاب (با نظر پزشک)

مصرف طولانی‌مدت دارو باید تحت نظر پزشک باشد، به‌خصوص در افراد دارای مشکلات قلبی، کلیوی یا گوارشی.

فیزیوتراپی و ورزش درمانی

مهم‌ترین و پایه‌ای‌ترین درمان غیرجراحی است.

• تقویت عضلات اطراف زانو (به‌ویژه عضله چهارسر ران)
• افزایش انعطاف‌پذیری
• بهبود تعادل و الگوی راه رفتن

ورزش منظم می‌تواند درد را به شکل قابل توجهی کاهش دهد و پیشرفت آرتروز را کندتر کند.

درمان های غیر تهاجمی موثر در آرتروزهای درجه ۱ و ۲

در آرتروزهای خفیف تا متوسط، به ویژه درجات ۱ و ۲، معمولا تلاش می شود با روش های غیرجراحی درد، التهاب و محدودیت حرکتی کنترل شود و عملکرد مفصل تا حد امکان حفظ شود.

نوع درمان به مفصل درگیر، شدت علائم، سن، وزن، میزان فعالیت و یافته های معاینه و تصویربرداری بستگی دارد.

ورزش درمانی، تقویت عضلات اطراف مفصل، اصلاح فعالیت های روزمره و کنترل وزن از پایه های مهم درمان آرتروز هستند و در بسیاری از بیماران می توانند به کاهش درد و بهبود عملکرد کمک کنند.

PRP و سایر روش های بیولوژیک

تزریق پلاسمای غنی از پلاکت یا PRP یکی از روش های مورد توجه در درمان آرتروز زودرس است.

در این روش از خون خود فرد نمونه گیری شده و پلاکت ها پس از آماده سازی به ناحیه مورد نظر تزریق می شوند.

هدف از این روش بیشتر کمک به کنترل درد و بهبود عملکرد مفصل است، نه بازسازی قطعی غضروف.

شواهد مربوط به اثربخشی PRP در آرتروز، به ویژه در زانو، یکدست نیست و نوع فرآورده و روش تهیه می تواند بر نتایج تاثیر داشته باشد.

PRF یا پلاسمای غنی از فیبرین نیز در گروه درمان های بیولوژیک قرار می گیرد و در برخی مراکز برای مشکلات مفصلی مورد استفاده قرار می گیرد.

با این حال، شواهد بالینی درباره کاربرد PRF در آرتروز به اندازه ای نیست که بتوان آن را برای همه بیماران یک درمان استاندارد و قطعی دانست.

سلول درمانی و سلول های مشتق از چربی

درمان های مبتنی بر سلول های بنیادی و سلول های مشتق از بافت چربی نیز به عنوان روش های نوین طب بازساختی مطرح هستند.

هدف این روش ها استفاده از ظرفیت سلولی و عوامل زیستی برای تعدیل التهاب و حمایت از محیط بافتی مفصل است.

با وجود نتایج امیدوارکننده برخی مطالعات، هنوز مشخص نیست این روش ها تا چه اندازه می توانند روند تخریب غضروف را متوقف یا آن را بازسازی کنند و درباره انتخاب سلول، نحوه آماده سازی و روش تزریق نیز استاندارد واحدی وجود ندارد.

بنابراین در آرتروز درجه ۱ و ۲، درمان های بیولوژیک باید پس از ارزیابی دقیق و در کنار برنامه توانبخشی مناسب بررسی شوند، نه به عنوان جایگزین قطعی ورزش درمانی یا سایر درمان های استاندارد.

هدف اصلی، کنترل علائم، حفظ حرکت مفصل و کاهش احتمال پیشرفت محدودیت عملکردی است.

درمان جراحی آرتروز زانو

در صورتی که روش های غیر جراحی تاثیر چندانی بر بهبود آرتروز زانو نداشته باشد متخصصان از اقدامات مختلف برای جراحی استفاده می کنند.

آرتروسکوپی یک روش جراحی کم تهاجم است که با هدف ترمیم و حذف بافت آسیب دیده در زانو انجام می پذیرد.

زمانی که آرتروز بسیار شدید باشد پزشک با جراحی های تخصصی اقدام به حذف بخشی از مفصل و یا کل قسمت های آسیب دیده می کند و در نهایت عملیات بازسازی با هدف از بین بردن ناهنجاری های ساختاری صورت می پذیرد.

درمان خانگی آرتروز زانو

در کنار سایر روش هایی که برای درمان آرتروز انجام میشود اقدامات خانگی نیز می تواند تاثیر درمان را چندین برابر کند.

توصیه بر این است که برای کاهش درد و التهاب از یخ استفاده کنید و برای تسکین سفتی و درد عضلات کمپرس گرم مناسب است.

رژیم غذایی متعادل در پیش گرفته و از خوراکی های ضد التهاب استفاده نمایید.

ضمن اینکه باید استراحت کافی داشته باشید تا بهبود وضعیت عمومی بدن منجر بهبود آرتروز و پیشگیری از آسیب های بیشتر شود.

تزریق‌های داخل مفصل زانو

تزریقاتی که درد درمان ارتروز زانو نقش بسیار پررنگی دارند شامل موارد زیر می باشد:

تزریق کورتون

برای کاهش سریع التهاب و درد استفاده می‌شود. اثر آن معمولاً چند هفته تا چند ماه باقی می‌ماند. تعداد تزریق محدود است.

تزریق ژل (اسید هیالورونیک)

به روان‌تر شدن حرکت مفصل کمک می‌کند. اثر آن تدریجی ولی نسبتاً ماندگارتر از کورتون است.

تزریق PRP (پلاسمای غنی از پلاکت)

از خون خود بیمار تهیه می‌شود و با هدف تحریک ترمیم بافت انجام می‌شود. در برخی بیماران نتایج خوبی ایجاد می‌کند.

درمان با سلول بنیادی

در این روش از سلول‌های ترمیمی (معمولاً از مغز استخوان یا چربی خود بیمار) استفاده می‌شود تا روند ترمیم بافت مفصلی تحریک شود.

هدف این درمان، کاهش التهاب و کمک به بازسازی نسبی غضروف است.

میزان اثربخشی به شدت آرتروز و شرایط بیمار بستگی دارد.

درمان با اگزوزوم

اگزوزوم‌ها ذرات بسیار ریز مشتق از سلول‌های بنیادی هستند که حاوی پیام‌های ترمیمی و ضدالتهابی می‌باشند.

این روش تلاش می‌کند بدون تزریق سلول کامل، اثرات ضدالتهابی و ترمیمی را ایجاد کند.

هنوز در حال توسعه و بررسی علمی گسترده‌تر است.

درمان به روش PRF

PRF (پلاسمای غنی از فیبرین) نوع پیشرفته‌تر فرآورده‌های خونی است که نسبت به PRP آزادسازی تدریجی‌تری از فاکتورهای رشد دارد.

هدف آن کاهش التهاب و تحریک ترمیم بافت در مفصل است.

عصب‌کشی زانو (نورولیز یا رادیوفرکوئنسی اعصاب زانو)

در آرتروزهای پیشرفته که بیمار شرایط جراحی ندارد یا تمایلی به جراحی ندارد، می‌توان اعصاب انتقال‌دهنده درد اطراف زانو را به‌طور هدفمند غیر‌فعال کرد.

در این روش با استفاده از دستگاه رادیوفرکوئنسی، اعصاب ژنیکولار که مسئول انتقال درد هستند، کنترل می‌شوند.

• کاهش قابل توجه درد
• بدون تعویض مفصل
• امکان تکرار در صورت نیاز
• مناسب برای بیماران پرخطر یا سالمندان

نحوه پیشگیری از آرتروز زانو

پیشگیری از آرتروز زانو همیشه به طور کامل امکان پذیر نیست، زیرا عواملی مانند افزایش سن، سابقه خانوادگی و آسیب های قبلی مفصل نیز در بروز آن نقش دارند.

با این حال، رعایت برخی نکات می تواند فشار واردشده به مفصل را کاهش دهد و به حفظ عملکرد زانو کمک کند.

کاهش وزن

اضافه وزن فشار بیشتری به مفصل زانو وارد می کند و می تواند روند آسیب غضروفی و بروز یا تشدید علائم آرتروز را افزایش دهد.

در افرادی که اضافه وزن دارند، کاهش وزن از طریق تغذیه متعادل و فعالیت بدنی منظم می تواند فشار مکانیکی روی زانو را کاهش داده و به بهبود درد و عملکرد مفصل کمک کند.

لازم نیست کاهش وزن بسیار شدید باشد تا فواید آن ایجاد شود و حتی کاهش نسبی وزن نیز می تواند برای سلامت زانو مفید باشد.

انجام ورزش و تمرینات مناسب

تقویت عضلات اطراف زانو، به ویژه عضلات چهارسر ران، همسترینگ و عضلات لگن، به حمایت بهتر از مفصل و حفظ عملکرد آن کمک می کند.

فعالیت هایی مانند پیاده روی متناسب با توان فرد، دوچرخه سواری و تمرینات تقویتی کم فشار معمولا گزینه های مناسبی هستند.

انجام تمرینات کششی نیز می تواند به حفظ انعطاف پذیری عضلات و دامنه حرکتی مفصل کمک کند.

با این حال، نوع و شدت تمرین باید متناسب با وضعیت زانو انتخاب شود.

افرادی که درد، آسیب قبلی یا محدودیت حرکتی دارند بهتر است برنامه ورزشی خود را با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست تنظیم کنند.

کنترل وزن، فعالیت بدنی منظم و پیشگیری از آسیب های ورزشی از مهم ترین اقدامات قابل کنترل برای حفظ سلامت مفصل زانو هستند.

سوالات متداول

آرتروز زانو می تواند با علائم و شدت متفاوتی در افراد مختلف دیده شود.

پاسخ به سوالات زیر می تواند به درک بهتر این بیماری و زمان مناسب مراجعه به پزشک کمک کند.

آیا آرتروز زانو با افزایش سن حتما ایجاد می شود؟

خیر. افزایش سن یکی از عوامل خطر آرتروز زانو است، اما به این معنی نیست که همه افراد با افزایش سن دچار آرتروز می شوند.

اضافه وزن، آسیب های قبلی زانو، عوامل ژنتیکی و فشار مکرر روی مفصل نیز می توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

آیا آرتروز زانو فقط در افراد مسن دیده می شود؟

خیر. اگرچه شیوع آرتروز با افزایش سن بیشتر می شود، اما آسیب های ورزشی، شکستگی یا مشکلات ساختاری مفصل می توانند باعث بروز آرتروز در سنین پایین تر نیز شوند.

آیا آرتروز زانو باعث تورم زانو می شود؟

ممکن است باعث تورم، احساس گرمی، خشکی و محدودیت حرکت زانو شود.

شدت این علائم به میزان درگیری مفصل و وجود التهاب بستگی دارد.

آیا ورزش برای آرتروز زانو مفید است؟

بله، فعالیت بدنی مناسب معمولا یکی از بخش های مهم مدیریت آرتروز زانو است.

تمرینات تقویتی و هوازی کم فشار می توانند به تقویت عضلات اطراف زانو و بهبود عملکرد مفصل کمک کنند. نوع و شدت تمرین باید با شرایط فرد متناسب باشد.

آیا اضافه وزن آرتروز زانو را تشدید می کند؟

بله. وزن اضافی فشار مکانیکی بیشتری بر زانو وارد می کند و می تواند درد و محدودیت حرکتی را افزایش دهد.

کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن می تواند به کاهش فشار روی مفصل و بهبود علائم کمک کند.

آیا آرتروز زانو قابل درمان است؟

آرتروز معمولا یک بیماری مزمن است و درمان آن بیشتر با هدف کاهش درد، حفظ حرکت مفصل و بهبود کیفیت زندگی انجام می شود.

انتخاب روش درمان به شدت بیماری، سن، سطح فعالیت و شرایط عمومی فرد بستگی دارد.

چه زمانی برای آرتروز زانو باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر درد یا خشکی زانو مداوم باشد، فعالیت های روزمره را محدود کند، زانو به طور مکرر متورم شود یا حرکت مفصل کاهش پیدا کند، بهتر است برای بررسی علت علائم به پزشک مراجعه شود.