بروز درد در قسمت‌های مختلف بدن محدودیت‌های زیادی را به همراه دارد، بنابراین بسیاری از بیماران به دنبال روش‌های مؤثر و نوآورانه برای تسکین درد با حداقل عوارض هستند.
حتماً نام روش درمانی بلوک عصبی را شنیده‌اید، در این مقاله به طور دقیق‌تر و با جزئیات بیشتر در مورد بلوک عصبی برای شما توضیح خواهیم داد تا اطلاعاتی در مورد این روش تخصصی و البته مؤثر کسب کنید.
هدف از بلوک عصبی ایجاد هرگونه وقفه عمدی در حرکت پیام‌های عصبی است که در امتداد عصب حرکت می‌کنند.
این فرآیند معمولاً برای کاهش درد انجام می‌شود.
بلوک عصبی یک روش کوتاه مدت است که در نهایت ظرف چند روز انجام می‌شود.
در این روش، متخصصان می‌توانند انواع مختلف داروهای بی‌حسی را به صورت موضعی و انواع مختلف کورتیکواستروئیدها را به داخل یا کنار عصب تزریق کنند.
بلوک‌های عصبی روشی برای درمان و کنترل درد هستند.
زیرا متخصصان می‌توانند از داروهای بی‌حسی برای مسدود کردن یا متوقف کردن احساس درد در اطراف عصب استفاده کنند و این پیام از طریق مغز به ناحیه آسیب دیده منتقل نشود.
بلوک‌های عصبی راهی برای مسدود کردن تکانه‌های عصبی هستند و از زمان‌های قدیم روشی مؤثر برای کنترل درد حاد و مزمن بوده‌اند.
با این کار متخصصان برتر مانند دکتر مهرشاد نمازی می‌توانند روند درمان اختلالات جسمی را برای افراد آسان‌تر کنند و در حین درمان بیماران، آنها متحمل درد شدید و خردکننده نشوند.
بسیاری از متخصصان، بلوک‌های عصبی را فرآیندی مؤثر در درمان اختلالات و بیماری‌های جسمی می‌دانند و به نوعی علاوه بر آسان‌تر کردن کار پزشک، می‌تواند شرایط درمان را نیز برای بیماران آسان‌تر کند.
کاربرد بلاک عصبی چیست؟
بلاک عصبی یکی از روش‌های مؤثر و کم‌خطر در مدیریت و کنترل درد است که با هدف مسدود کردن سیگنال‌های عصبی به کار می‌رود.
در این روش، پزشک با تزریق داروی بی‌حسی موضعی و در برخی موارد همراه با کورتیکواستروئیدها در نزدیکی عصب مورد نظر، انتقال پیام درد به مغز را متوقف می‌کند.
این تکنیک نه‌تنها برای کاهش دردهای حاد و مزمن کاربرد دارد، بلکه در برخی شرایط نقش تشخیصی و حتی پیشگیرانه نیز ایفا می‌کند.
یکی از مهمترین کاربردهای بلاک عصبی، درمان دردهای شدید و مقاوم به درمان‌های معمول است.
برای مثال، در دردهای ناشی از آرتروز، تزریق لیدوکائین یا ترکیب آن با استروئیدها می‌تواند التهاب را کاهش داده و سیگنال‌های درد را مهار کند.
در بیماران مبتلا به سرطان که در مراحل مختلف بیماری یا درمان دچار دردهای شدید می‌شوند، بلاک عصبی روشی مؤثر برای کاهش رنج و بهبود کیفیت زندگی به شمار می‌رود.
این روش در کنترل دردهای پس از جراحی و نیز کاهش درد هنگام زایمان نیز کاربرد گسترده‌ای دارد.
در زمان زایمان، تزریق بی‌حسی می‌تواند شرایط را برای مادر آسان‌تر کرده و تجربه درد را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
علاوه بر این، در مواردی مانند التهاب عصب نخاعی که موجب محدودیت حرکتی و درد شدید می‌شود، بلاک عصبی با کاهش التهاب و بی‌حس کردن عصب درگیر، امکان انجام اقدامات تشخیصی و درمانی را فراهم می‌کند.
کاربرد بلاک عصبی تنها به دردهای اسکلتی-عضلانی محدود نمی‌شود.
این روش در درمان برخی از سردردهای شدید مانند میگرن یا سردردهای با منشأ مشکلات گردنی نیز مؤثر است.
در بیماری‌هایی مانند زونا که با دردهای شدید قفسه سینه یا سایر نواحی بدن همراه است، می‌تواند تسکین قابل توجهی ایجاد کند.
از دیگر کاربردهای قابل توجه بلاک عصبی می‌توان به کنترل درد ناشی از زخم‌های دیابتی، سندرم درد ناحیه‌ای مزمن، درد عصب سه‌قلو و حتی کاهش تعریق بیش از حد کف دست اشاره کرد.
در مجموع، بلاک عصبی روشی چندمنظوره است که علاوه بر تسکین درد، در برخی موارد به تشخیص منشأ درد، پیش‌بینی نتایج درمان‌های بعدی و حتی پیشگیری از بروز دردهای مزمن کمک می‌کند و می‌تواند در موارد خاص جایگزین جراحی نیز باشد.
ماندگاری بلاک عصبی چقدر است؟
ماندگاری بلاک عصبی به نوع درد، محل تزریق و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.
در برخی افراد، کاهش درد تنها چند هفته ادامه دارد، اما در موارد دیگر ممکن است اثر آن چند ماه باقی بماند.
اگر بلاک عصبی به‌منظور تشخیص انجام شود، معمولاً اثر کوتاه‌مدت دارد. اما در بلاک‌های درمانی، به‌ویژه زمانی که التهاب عصب عامل اصلی درد باشد، نتیجه می‌تواند طولانی‌تر باشد.
در صورت بازگشت درد، امکان تکرار تزریق تحت نظر متخصص وجود دارد. انتخاب نوع مناسب بلاک نقش مهمی در میزان ماندگاری آن دارد.
چه کسانی کاندید مناسب بلاک عصبی هستند؟
بلاک عصبی برای همه افراد مبتلا به درد توصیه نمی‌شود و انتخاب بیمار باید توسط متخصص درد انجام شود.
بررسی دقیق علت درد و شرایط عمومی فرد اهمیت زیادی دارد.
برای ارزیابی تخصصی و انتخاب روش درمانی مناسب می‌توانید با دکتر مهرشاد نمازی، متخصص درد، مشاوره داشته باشید.
کاندیدهای مناسب بلاک عصبی معمولاً شامل افراد زیر هستند:
- مبتلایان به کمردرد یا گردن‌درد مزمن
- بیماران دارای درد ناشی از دیسک کمر یا دیسک گردن
- افرادی که از سردردهای مزمن یا میگرن رنج می‌برند
- بیماران مبتلا به درد مفاصل مانند زانو یا شانه
- افراد دچار دردهای عصبی پس از جراحی یا آسیب
- بیمارانی که با دارو درمانی بهبود پیدا نکرده‌اند
- افرادی که تمایلی به جراحی ندارند یا کاندید جراحی نیستند
تشخیص نهایی مناسب بودن این روش، تنها پس از معاینه و بررسی کامل پزشکی انجام می‌شود.
قبل از انجام بلاک عصبی چه کارهایی باید انجام دهیم؟
آمادگی قبل از بلاک عصبی به نوع تزریق، محل درمان، داروهای مورد استفاده و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
رعایت چند نکته می تواند به کاهش خطر عوارض و انجام ایمن تر این روش کمک کند.
پیش از تزریق، پزشک باید از تمام داروها و مکمل های مصرفی، به ویژه داروهای ضد انعقاد و ضد پلاکت مانند وارفارین، آپیکسابان، ریواروکسابان یا آسپرین مطلع باشد.
قطع این داروها به صورت خودسرانه خطرناک است و در صورت نیاز، پزشک بر اساس نوع دارو و نوع بلاک درباره ادامه یا توقف موقت آن تصمیم می گیرد.
اگر تب، عفونت فعال، بیماری حاد یا زخم و التهاب پوستی در محل تزریق دارید، حتماً پیش از انجام بلاک اطلاع دهید.
همچنین بارداری یا احتمال بارداری باید به پزشک گفته شود، زیرا در برخی روش ها از فلوروسکوپی و اشعه ایکس استفاده می شود و ممکن است روش تصویربرداری مناسب تری انتخاب شود.
ناشتا بودن برای تمام انواع بلاک عصبی ضروری نیست.
اگر قرار باشد آرام بخش یا بیهوشی استفاده شود، ممکن است پزشک محدودیت غذایی و نوشیدنی را پیش از انجام کار تعیین کند.
بنابراین دستور ناشتا بودن باید دقیقاً بر اساس روش و نوع بی حسی مشخص شود.
در صورتی که بعد از تزریق امکان ضعف موقت اندام، سرگیجه یا دریافت داروی آرام بخش وجود داشته باشد، بهتر است برای بازگشت به منزل همراه داشته باشید و تا زمانی که اثر دارو برطرف نشده رانندگی نکنید.
در صورت استفاده از داروهای استروئیدی، ممکن است قند خون برای مدتی افزایش پیدا کند.
افراد مبتلا به دیابت باید وضعیت قند خون خود را طبق توصیه پزشک بعد از تزریق نیز پیگیری کنند.
مدت این افزایش در همه افراد یکسان نیست و نمی توان برای همه یک دوره ثابت مانند یک ماه در نظر گرفت.
بلاک عصبی چگونه انجام می شود؟
بلاک عصبی معمولاً یک روش کم تهاجمی و سرپایی است که با هدف رساندن دارو به اطراف عصب یا ساختار عصبی مرتبط با درد انجام می شود.
نوع دارو می تواند بر اساس هدف درمان شامل بی حس کننده موضعی، استروئید یا ترکیبی از این داروها باشد.
ابتدا بیمار در وضعیت مناسب روی تخت قرار می گیرد و محل تزریق مشخص و ضدعفونی می شود.
سپس پزشک با توجه به محل عصب و نوع بلاک، از سونوگرافی یا فلوروسکوپی برای هدایت سوزن استفاده می کند.
تصویربرداری به پزشک کمک می کند مسیر سوزن و ساختارهای اطراف را بهتر مشاهده کند و دارو را در محل مورد نظر قرار دهد.
در مرحله بعد، پوست و بافت سطحی با بی حس کننده موضعی بی حس می شود.
سپس سوزن تحت هدایت تصویربرداری به سمت محل هدف حرکت داده شده و پس از اطمینان از موقعیت مناسب، داروی مورد نظر تزریق می شود.
در بعضی روش ها ممکن است پیش از تزریق اصلی، مقدار کمی ماده حاجب برای بررسی محل قرارگیری سوزن استفاده شود.
مدت انجام بلاک ثابت نیست و به نوع تزریق و محل درمان بستگی دارد.
پس از پایان کار نیز بیمار برای مدتی تحت نظر قرار می گیرد تا وضعیت عمومی، درد، فشار خون و عوارض احتمالی بررسی شود.
بعد از بلاک عصبی چه نتایجی انتظار داشته باشیم؟
هدف بلاک عصبی می تواند کاهش درد، تشخیص منبع درد یا ایجاد فرصت برای ادامه درمان های توانبخشی باشد.
میزان و مدت اثر آن در افراد مختلف متفاوت است و نمی توان نتیجه یا ماندگاری مشخصی را برای همه بیماران تضمین کرد.
تسکین درد چقدر ماندگار است؟
اثر بی حس کننده معمولاً سریع تر ظاهر می شود، اما ماندگاری آن به نوع دارو، علت درد و شرایط بیمار بستگی دارد.
اگر استروئید استفاده شده باشد، اثر ضد التهابی آن ممکن است با فاصله زمانی بیشتری ظاهر شود.
در بعضی افراد کاهش درد کوتاه مدت است و در برخی دیگر می تواند برای مدت طولانی تری ادامه داشته باشد.
بلاک عصبی همیشه درمان قطعی علت درد نیست و گاهی به عنوان یک پل درمانی استفاده می شود تا بیمار بتواند با درد کمتر، فیزیوتراپی، تمرینات اصلاحی یا سایر درمان های اصلی را بهتر دنبال کند.
آیا ممکن است به بیش از یک تزریق نیاز باشد؟
بله. پاسخ به بلاک عصبی به علت درد، محل درگیری و واکنش بدن بستگی دارد.
در برخی بیماران یک تزریق کافی است و در بعضی شرایط، بر اساس میزان پاسخ و تشخیص پزشک، تکرار درمان یا تغییر روش مطرح می شود.
ثبت میزان درد قبل و بعد از تزریق می تواند به ارزیابی نتیجه کمک کند.
اگر درد کاهش پیدا نکند، فقط برای مدت بسیار کوتاهی بهتر شود یا علائم جدیدی ایجاد شود، پزشک می تواند بر اساس این پاسخ درباره ادامه درمان تصمیم بگیرد.
هدف از تکرار بلاک، صرفاً انجام تزریق بیشتر نیست، بلکه باید بخشی از یک برنامه درمانی مشخص و متناسب با علت درد باشد.
مزایای بلاک عصبی چیست؟
بلاک عصبی یکی از روش‌های مؤثر در کنترل دردهای مزمن و مقاوم به درمان است.
این روش بدون نیاز به جراحی باز انجام می‌شود و می‌تواند در مدت کوتاهی شدت درد را کاهش دهد. مهمترین مزایای بلاک عصبی عبارت‌اند از:
- کاهش سریع و قابل‌توجه درد
- انجام به‌صورت سرپایی و بدون نیاز به بستری
- کاهش مصرف داروهای مسکن و عوارض آنها
- کمک به تشخیص دقیق منشأ درد
- جلوگیری از پیشرفت دردهای مزمن
- بهبود کیفیت زندگی و بازگشت به فعالیت‌های روزمره
- امکان تکرار در صورت نیاز
- کاهش نیاز به جراحی در بسیاری از بیماران
- ایمن بودن در صورت انجام توسط متخصص درد
- دوره نقاهت کوتاه و بازگشت سریع به کار
در مجموع، بلاک عصبی روشی کم‌تهاجمی و هدفمند است که در صورت انتخاب صحیح بیمار، می‌تواند نتایج بسیار رضایت‌بخشی ایجاد کند.
آیا بلاک عصبی عوارض دارد؟
وقتی بحث بلوک عصبی در درمان بیماری‌های مختلف مطرح می‌شود، این سوال مطرح می‌شود که آیا این روش عوارض و خطراتی برای بیماران دارد یا خیر.
متخصصان و پزشکان موظفند بیماران را از عوارض و معایب بلوک عصبی و تمام مزایایی که برای مراجعین دارد، مطلع کنند تا بتوانند تصمیم آگاهانه‌تری بگیرند و در صورت انجام بلوک عصبی، مراقبت‌های بیشتری را ارائه دهند.
یکی از مهمترین عوارض بلوک عصبی، خارش پوست است که ممکن است با افزایش وزن نیز همراه باشد.
تمام کسانی که بلوک عصبی انجام داده‌اند، ممکن است درد شدیدی را در محل تزریق تجربه کنند که ممکن است چند ساعت یا چند روز طول بکشد.
گاهی اوقات مشاهده می‌شود که افراد پس از بلوک عصبی، قند خون بالایی دارند و همچنین احتمال افزایش محسوس انرژی بدن وجود دارد و این موارد می‌تواند تا حدودی برای افراد آزاردهنده باشد.
تحقیقات در مورد بلوک‌های عصبی نشان می‌دهد که مرگ ناشی از این نوع تزریق بسیار نادر است و درصد بسیار کمی از افراد ممکن است به دلایل مختلف پس از بلوک عصبی، این اختلالات خطرناک را تجربه کنند.
با این حال، بلوک‌های عصبی روشی کم‌خطر اما مؤثر هستند که اغلب هیچ عارضه جانبی برای بیماران ندارند، اما در موارد بسیار جزئی، ممکن است عوارض جانبی ذکر شده برای افراد رخ دهد که اکثراً موقتی هستند.
